Geografia

Nowe Miasto położone jest nad rzeką Drwęcą w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Rozłożone jest ono po obu brzegach rzeki, z tym; że główna jego część zlokalizowana jest na prawobrzeżu Drwęcy.

 
Nowe Miasto i okolica (w lewym górnym rogu Jezioro Skarlińskie) zdjęcie sat.

 Położenie Nowego Miasta jest bardzo interesujące z fizyczno-geograficznego punktu widzenia. W pobliżu miasta zbiegają się granice trzech regionów geologicznych prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej, a mianowicie: Niecki brzeżnej, Obniżenia perybałtyckiego i Wyniesienia mazursko-suwalskiego. Platforma prekambryjska zbudowana jest tu z dwóch różnych pięter strukturalnych, tj. głęboko, bo na ponad 6 tys. m w głąb zalegającego fundamentu krystalicznego, który przykryty jest płaszczem młodszych osadów. Jakkolwiek pod względem litologicznym i stratygraficznym obszar ten cechuje duże urozmaicenie, to jednak od kambru był on sztywny, a tym samym pozbawiony ruchów górotwórczych (obszar asejsmiczny). Skały budujące pokrywę osadową wykształcone są w facjach płytkich mórz epikontynentalnych lub lądowych. Na powierzchni natomiast występują utwory polodowcowe, eoliczne i rzeczne, głównie piaski i gliny. 
Z punktu widzenia podziału Polski na krainy fizyczno-geograficzne, Nowe Miasto leży na pograniczu trzech następujących jednostek: przylegającego od zachodu Pojezierza Chełmińskiego, od północy Pojezierza Iławskiego, od wschodu Garbu Lubawskiego i od południa Pojezierza Dobrzyńskiego. Rzeźba okolic Nowego Miasta, ukształtowana została głównie pod wpływem ostatniego zlodowacenia, nazywanego bałtyckim, północno-polskim lub Vistulianem. wykazuje ona zatem cechy krajobrazu młodo glacjalnego, w którym przeważają faliste i pagórkowate wysoczyzny morenowe z równinami sandrowymi, urozmaicone formami marginalnymi lądolodu plejstoceńskiego i rozcięte przez rynny polodowcowe z jeziorami. 

Drugim obok wysoczyzn elementem krajobrazu jest pradolina Drwęcy i doliny rzeczne. Posiadają one liczne, przeważnie piaszczyste terasy i rozległe dna dolinne, które w czasie powodzi są często zalewane. Morfologiczne granice między wysoczyzną a dolinami są bardzo wyraźne i posiadają charakter stromych stopni terenowych o wysokości względnej dochodzącej do 60 m. Tereny wysoczyznowe porozcinane są licznymi, rozczłonkowanymi dolinkami bocznymi, które ułatwiają zejście z wysoczyzny do dolin. Największą kontrastowością rzeźby odznaczają się strefy graniczne między wysoczyzną a dolinami rzecznymi, zwłaszcza tam, gdzie do krawędzi wysoczyzny przylegają wyniosłości morenowe. Wpływ na duże urozmaicenie krajobrazu okolic Nowego Miasta mają występujące tu wysokości bezwzględne, których kulminacje przekraczają 150 m n. p. m. , osiągając na północny-zachód 164 m nad poziom morza. Tymczasem dno doliny Drwęcy w pobliżu miasta położone jest na wysokości około 80 m n. p. m. Najważniejszymi i najbardziej rozległymi formami terenu są więc wysoczyzny morenowe z polami sandrowymi i rozcinające je doliny rzeczne, co powoduje, iż rzeźba, a w konsekwencji krajobraz tego obszaru są bardzo urozmaicone i atrakcyjne widokowo. Bezpośrednimi osadami lądolodu skandynawskiego, który w plejstocenie kilkakrotnie nasuwał się na teren Polski i który ukształtował naturalną rzeźbę tego terenu, są żwiry zwałowe z głazami i piaski, a przede wszystkim gliny zwałowe, których miąższość dochodzi do kilkunastu, a nawet więcej metrów. Wody spływające z topniejącego lądolodu osadzały głównie piaski i żwiry, a lokalnie iły i mułki. W okresach międzylodowcowych tworzyły się osady rzeczne (piaski, żwiry, mułki), a w jeziorach i starorzeczach również torfy i gytie. Miąższość osadów ostatniego zlodowacenia jest zmienna i na wysoczyznach morenowych i wysokich terasach dolinnych wynosi średnio 30- 50 m.

Zróżnicowaniu rzeźby terenu towarzyszy urozmaicona sieć hydrograficzna. Samo miasto położone jest w dolinie Drwęcy, której największym dopływem jest rzeka Wel również jak Drwęca jest rzeką pojezierną. W mieście uchodzi do Drwęcy niewielki ciek , bo liczący około 10 km, zwany Groblicą . Po prawej stronie dorzecza, kilka kilometrów na północny- zachód, na wysokości 97,5 m n.p.m. bierze z mokradła stałego swój początek rzeka Skarlanka. Jej długość wynosi 37,1 km a spadek wyrównany rzeki 0,072%. Rzeka ta płynie licznymi rynnami subglacjalnymi i przepływa przez wiele jezior; Skarlińskie, Wielkie Partęczyny, Dębno, Robotno, Kurzyny, Strażym i Bachotek, Uchodząc do Drwęcy na poziomie 70,7 m n.p.m. Obok sieci rzecznej ważnym elementem hydrograficznym okolic Nowego Miasta są jeziora. Za wyjątkiem obszarów leżących na północny-wschód, z pozostałych stron okalają miasto liczne jeziora pojezierzy Iławskiego, Chełmińskiego i Dobrzyńskiego. Położone są one już w odległości 15-20 km od Nowego Miasta.

Środowisko przyrodnicze urozmaicone jest także szatą roślinną, a zwłaszcza wyraźnie zaznaczającymi się w krajobrazie terenami leśnymi. W bezpośrednim sąsiedztwie miasta występują jedynie małe zgrupowania drzew. Większe powierzchnie leśne rozpoczynają się 3-5 km na północ od miasta i dalej przez Iławę ciągną się w kierunku północnym. Drugi duży kompleks leśny, rozpościerający się południkowo w Odległości ok 10 km na zachód od miasta, stanowią lasy Pojezierza Brodnickiego. Pod względem geobotanicznym okolice Nowego Miasta mają charakter przejściowy. Świadczą o tym m.in. przebiegające w jego bliskości granice trzech krain geobotanicznych, a mianowicie; Pojezierza Pomorskiego, Zachodniopomorskiego Pasa Przejściowego i Pojezierza Mazurskiego. Niedaleko miasta biegną też granice naturalnych zasięgów takich drzew jak: buk, jawor, brekinia, cis i paklon. Wyrazem interesującego pod względem geobotanicznym położenia Nowego Miasta są istniejące w niedalekiej od niego odległości dość liczne rezerwaty przyrody. Obok szaty roślinnej ważnym elementem środowiska przyrodniczego jest świat zwierzęcy. Okolice Nowego Miasta należą do zoogeograficznej krainy południowo-bałtyckiej. Otwarte przestrzenie, brak zasadniczych przeszkód terenowych sprawiają, iż obszar ten posiada dogodne warunki do swobodnego przenikania różnych elementów faunistycznych, co tym samym nie sprzyja wyodrębnieniu się lokalnej, specyficznej fauny. Większość zwierząt pospolitych występujących w Polsce reprezentowanych jest również na tym terenie.